Gökyüzünde Bir Ayna


KATMANDÚ, UN ESPEJO EN EL CIELO

İspanya, 2011
DÜNYA FESTİVALLERİNDEN

Yönetmen: Icíar Bollaín
Oyuncular: Veronica Echegui, Sumyata Battarai, Norbu Tsering Gurung

???? / Renkli / 104’

Bu filmi seçmem için yıllardır istediğim halde bir türlü gidip de göremediğim Katmandu’da geçtiğini bilmem bile tek başına yeterliyken, bir de Katalan bir öğretmenin başından geçen gerçek olaylara dayandığını öğrenince “Gökyüzünde Bir Ayna” festivalde merakla beklediğim 3-4 filmden biri olmuştu.

Gerçek adı Victoria Subirana olan genç bir öğretmen 1988’de Barselona’dan Nepal’e gelir. Nepal’e ve Katmandu’ya gelen pek çok kişi gibi onu da doğanın güzelliği, kültürel ve dini farklılıklar etkiler, ancak diğerlerinden farklı olarak burada tanık olduğu haksızlıklar ve eşitsizlikler karşısında kayıtsız kalamaz, ve ömür boyu sürecek bir mücadeleye başlar. Gökyüzünde Bir Ayna Katmandu’da Vicki Sherpa olarak tanınan bu idealist, cesur ve gözüpek genç kadının yaşadıklarına dayanarak çekilmiş.

Victoria’nın, Katmandu’da eğitimci olarak edindiği tecrübelerini ve yaşadıklarını yazdığı “Vicki Sherpa, Katmandu’da bir öğretmen” adlı kitap [orijinal adı : “Vicki Sherpa, Una maestra en Katmandu” (Aguilar, 2002) ] 2002 yılında yayınlanmış. Ödüllü senarist Paul Laverty, senaryoyu adı geçen kitaptan esinlenerek yazmış. Yönetmen Icíar Bollaín’in Yağmuru Bile (También la lluvia) filminden sonra bu filmde de birlikte çalıştığı Laverty sinemaseverlerin Ken Loach’la yaptıkları ortak çalışmalardan tanıdığı bir senarist.

Bollaín, Katmandu’nun renklerini, kadın ve çocukların sosyal hayatta uğradıkları haksızlıkları, ve hayatın gerçeklerini anlatmış. Yönetmenin kültüre, inançlara, gelenek ve göreneklere mesafeli duruşu bana yaşanan olayların içine tamamıyla dahil olamadan dışardan bakan bir gözle seyrici kaldığım hissini verdi. Üstelik olaylar ve yaşananlara gösterilen tepkiler izleyiciye Avrupa’lı bakış açısıyla Nepal üçüncü dünya ülkesi, “gelişmemiş” ülkelerden biri olarak değerlendirilerek verilmiş. Bazı bölümlerdeki görüntülerin belgesel havasında olması beni hiç rahatsız etmedi, bilakis Katmandu’yu anlatan en gerçekçi bölümlerin onlar olduğunu düşündüm. Filmin eleştirel yorumda da belirtilen Nepal’in doğal güzellikleri, gelenek ve göreneklerinin filmin geneline yayılmadan sadece belli bir bölümde folklorik öğeler olarak verilmesi, Laia’nın en büyük yardımcısı olan Nepalli Sharmilla’nın başına gelenlerin klişeleşmiş bir biçimde anlatılması, yerli halkın yaşamının derinliklerine beklenildiği kadar inilmeden yüzeysel kalması gibi eksiklikleri var.

Öte yandan yönetmen de kendisiyle yapılan bir ropörtajda film çekiminde karşılaştığı en büyük zorluğun kendisinden 6,000km uzaktaki hiç tanımadığı bir kültürü anlatmak olduğunu belirtmiş. Çekimler çoğunlukla Katmandu’da yapılırken, bazı sahneler daha sakin olduğu için yakındaki Bhaktapur adlı şehirde çekilmiş. Bütçesi 3 milyon Avro olan filmin çekimleri 8 hafta sürmüş. Nepal’de geçirdikleri dönemde yaşananlar ekip için de değişik bir tecrübe olmuş.

Filmi izledikten sonra özellikle bu eksiklikler bende kitabı alıp okuma isteği uyandırdı. Biraz araştırınca Victoria’nın Katmandu’da çocukların eğitimi için yıllar içinde geliştirdiği ve uyguladığı metodolojinin, Temmuz 2005’de Fikri Mülkiyet Hakları Kayıtlarına “dönüşüm pedagojisi” adıyla girdiğini öğrendim. Victoria Subirana’nın Herkes İçin Kaliteli Eğitim sloganıyla kurduğu FUNDACIÓN EduQual adlı vakıfla ilgili detaylı bilgilere blogundan erişilebilir. Öte yandan Victoria’nın bu projesi UNICEF tarafından Asya’daki özürlü çocuklar için en iyi eğitici proje olarak tanınıyor. (UNICEF, Katmandú, 2003).
Henüz okumadığım için kitapla ilgili yorum yapamıyorum.

Filmin adına gelince, öncelikle Türkçe adın gerçeğine sadık kalarak çevrilmesi çok isabetli olmuş. İngilizce adının gerçeğiyle uzaktan yakından alâkası yok (Katmandu Lullaby, Katmandu Masalı). Tsering, Laia’ya herkesin gökyüzünde bir aynası olduğundan bahseder. Kendi aynasının burada, Himalaya’nın eteklerinde en yüksekteki yerleşim yerlerinin üzerindeki gökyüzünde asılı bulunduğunu ekler. Laia kendi aynasının Katmandu’da olduğunu ancak Barselona’ya döndüğünde farkedecektir.

Eksikliklerine rağmen eğitimin gücü hakkında izlediğim etkileyici filmlerden biri olduğunu söyleyebilir, Gökyüzünde Bir Ayna’yı izlemenizi tavsiye ederim. Benim için olayların geçtiği Durbar meydanı, Swayambhunath ve Boudhanath tapınakları (stupa’ları), krematoryum, Pasupatinah tapınağı, Patan ve Bhaktapur sokakları, Nepal’in belki de en güzel bölgesi olan Mustang’ı sinema perdesinde izlemek bile başlı başına müthiş keyifliydi.

Herkesin gökyüzünde bir aynasının olması fikri benim hoşuma gitti, şimdiye dek hiç duymadığım ama zaman zaman keyifle üzerinde düşünebileceğim bir kavram. Film hakkında belki de en iyi değerlendirme, salondan çıktıktan sonra kendi kendinize kaldığınız bir zaman, filmin size kendi aynanızın nerede olduğunu düşündürmeyi başarıp başaramadığına bakmak.

Stupa: ilk dönem Hint kökenli Budist dini anıtı. Başlangıçta sadece çamur ve kil kullanılarak inşa edilen bu helozinik yapılar günümüzde içinde kutsal emanetler saklanan Budizm’in en önemli yapısı sayılır.

Kaynaklar : Faydalandığım yorum Film Diary
Yönetmen yapılan ropörtaj
Senarist Paul Laverty ile yapılan bir ropörtaj
UNICEF sitesi

1 thought on “Gökyüzünde Bir Ayna

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s