17.12.2010

17 Aralık 2010 09:35, Cuma
Konu:
bugün cumaaaa..!

Merhaba,

Herkese keyifli ve neşeli bir haftasonu diliyorum.

Alanı tanıyanlar tarafından 20. yüzyılın en büyük tarihçisi sayılan Fernand Braudel, yeryüzünde üç tahıl uygarlığı olduğundan söz etmiştir. Maddi Uygarlık: Ekonomi ve Kapitalizm, XV.-XVIII. Yüzyıllar adlı devasa eserinde, yeryüzünün üç tahıl tarafından paylaşıldığını, Amerika kıtasının mısırın, Asya kıtasının pirincin ve Avrupa ile Akdeniz’in de buğdayın damgası altında olduğunu söylemektedir. Nitekim, tarihe bakıldığında gerçekten de bu üç tahıl kadar uygarlık belirleyen ve insanlığın kaderine egemen olan başka bir bitkiye rastlanmamaktadır. Ta ki, Güney Amerikalı bir yumru, patates tarih sahnesine çıkana kadar.

Bugün patates; pirinç, buğday ve mısırın ardından dünyada en çok tarım alanı kaplayan ve en çok yetiştirilen yemelik bitki. Yani dördüncü sırada. Güney Amerika’nın Pasifik Okyanusu’na set çeken sıradağları olan Andların yükseltilerinde ve eteklerinde bundan 10.000 yıl kadar önce yetiştirilmeye başlayan ve kendi dar çevresinin dışına çıkmakta çok ayak sürüyen, hatta Colombus-öncesi Amerika’ya bile yayılamayan, tamamen yerel bir kültür bitkisi olarak kalan bu yer altı yumrusunun dünya tarihinin baş aktörlerinden biri haline gelmesi, aslında heyecan verici bir öyküdür.

Bugün yeryüzünde bilinen 7.500 patates çeşidi var. Bunun 1.950 tanesi vahşi. Andlarda hâlâ 5.000 çeşit patates yetişiyor. Patatesin evcilleştirilmesi, bugün Peru adını taşıyan ülkenin yüksek kesimlerinde gerçekleşmiştir. MÖ 8 binlere tarihlendirilen en eski yetiştirilmiş patates yumruları, Peru’nun başkenti Lima’nın 65 km güneydoğusunda ve 2800 m yükseklikte yer alan Chilca kanyonundaki mağaralarda bulunmuştur. Bunun yanı sıra, Şili’deki Monte Verde’de MÖ 12-13 binli yıllara ait yumrular bulunmuşsa da dünyaya yayılan türler And kökenli olduğu için bunları bir yana bırakmak gerekir.

Patates, Sevillalı keşişler tarafından, 1573 tarihinden itibaren hastaları doyurmak için yetiştirilmiştir. Bir botanik kitabına ilk girişi, Gaspar Bauhin adlı bir Fransızın 1596 tarihli Pinax Theatri Botanici adlı eseriyle olmuştur. Tarım biliminin kurucusu, kendi kendini yetiştirmiş ünlü Fransız botanikçi Olivier de Serres, 1600’de bu bitkiye cartoufle adını vermiş, bu ad ilginç bir şekilde Almanca konuşan ülkeler ile Doğu Avrupa’da kartoffel ve türevleri biçiminde yayılmıştır.

Tarihin ilginç süreçlerinden biri bu noktada karşımıza çıkmaktadır. Fransız yazar, bilim adamı ve tarımcılar, patatesin bilimsel tasvirinden yetiştirilme tekniğinin geliştirilmesine kadar hemen hemen bütün alanlarda öncü rol oynamalarına rağmen, patatesin bu ülkeye girişi, Fransızların batıl itikatlarını bir türlü kıramamaları nedeniyle diğer birçok ülkenin ardından gerçekleşecektir. 1618-1648 arasında tüm Avrupa’yı perişan eden ve kendi çapında bir “Dünya Savaşı” olan 30 Yıl Savaşları esnasında Almanya’nın Westphalia bölgesinde çarpışan Kastilyalı (İspanyol) askerler, patatesi, kendileri ve atları için son çare yiyeceği olarak buraya getirirler. Savaşlardan ötürü hasat alamayan açlık içindeki bölge köylüleri, bu patateslerden bir miktarını çalarlar ve kabuklarıyla çiğ çiğ yerler. Hemen kolik olurlar, bu da patatesin salgına ve vebaya yol açtığı inancının yayılmasına ve yerleşmesine neden olmuştur.

“Şeytan elması” olarak ünlendiği Rusya’dakiler de dahil, Avrupalı tarımcıların patates konusundaki tereddütlerinden kurtulmaları ve geniş çaplı üretime başlamaları epeyi bir zaman alacaktır. Ama Napoleon Savaşları döneminde rezerv gıda haline gelen patates, 1815’ten sonra Kuzey Avrupa’nın temel ürünü tahtına çıkacak ve bir daha inmeyecektir.

Kaynak : MEHMET ALİ KILIÇBAY (Yazının tamamı için bkz. Metro GASTRO Dergisi Sayı:56 sf.94)

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s